Jąkanie nie lubi pośpiechu

Dlaczego dziecko jąkające się bardziej reaguje na pośpiech niż na słowa

W codziennym życiu rzadko łączymy tempo funkcjonowania rodziny z płynnością mowy dziecka. Rodzice najczęściej zwracają uwagę na konkretne sytuacje: czy ktoś dziecko poprawił, czy je poganiał, czy powiedział coś niewłaściwego. Tymczasem w praktyce specjalisty bardzo często okazuje się, że pogorszenie płynności mowy nie wynika z tego, co zostało powiedziane, lecz z tego, jak toczy się życie komunikacyjne w domu.

To są rzeczy, których rodzice zwykle nie zauważają, bo są dla nich naturalnym tłem codzienności. Dopiero osoba z zewnątrz potrafi je nazwać i połączyć z objawami dziecka.

Pośpiech, który „nie wygląda groźnie”

Wielu rodziców, którzy przychodzą do mnie na konsultację mówi: „My wcale nie poganiamy dziecka”. I zazwyczaj to prawda.Pośpiech rzadko ma formę jawnych poleceń. Częściej objawia się subtelnie:

• rozmowy prowadzone są przy okazji innych czynności,

• odpowiedzi mają być krótkie i szybkie,

• dorośli kończą zdania za siebie nawzajem,

• w domu dominuje komunikacja zadaniowa.

Dla dorosłych to normalny rytm dnia. Dla wrażliwego układu nerwowego dziecka – to ciągły sygnał przyspieszenia.

Czym naprawdę jest modelowanie

Rodzice słysząc słowo „modelowanie”, myśli o wychowaniu, dyscyplinie, zasadach, nakazach i zakazach. Tymczasem w kontekście rozwoju mowy i komunikacji modelowanie nie ma nic wspólnego z instruowaniem dziecka.

Modelowanie oznacza, że dziecko:

• obserwuje dorosłych,

• słucha, jak mówią do siebie nawzajem,

• chłonie tempo, intonację, sposób reagowania na stres,

• uczy się, jak wygląda rozmowa, zanim nauczy się, co w niej powiedzieć.

Dziecko nie robi tego świadomie. To proces automatyczny, związany z funkcjonowaniem mózgu.

Dlaczego to ma tak duże znaczenie przy jąkaniu

Mowa jest jednym z najbardziej złożonych procesów, jakie wykonuje układ nerwowy dziecka.Jeśli dziecko na co dzień funkcjonuje w środowisku, gdzie:

• rozmowy są szybkie,

• emocje są regulowane „w biegu”,

• rzadko jest przestrzeń na pauzę i ciszę,

to jego mózg uczy się, że komunikacja musi nadążać za tempem otoczenia.

U dziecka z predyspozycją do jąkania ten mechanizm bardzo łatwo prowadzi do przeciążenia. Mowa przestaje być spontaniczna, a zaczyna wymagać kontroli. A im więcej kontroli, tym większe ryzyko zacięć i blokad.

Dlaczego rodzice często tego nie łączą

Rodzice zwykle koncentrują się na dziecku:Jak mówi? Kiedy się jąka? Co wtedy powiedzieć?

Tymczasem wpływ na płynność mowy ma cały system rodzinnej komunikacji, a nie tylko interakcje z dzieckiem. To dlatego dopiero specjalista, patrząc z dystansu, może zauważyć:

• tempo rozmów w domu,

• brak prawdziwych rozmów na rzecz komunikatów,

• napięcie, które nie jest nazwane, ale jest obecne.

Nie dlatego, że rodzice coś robią źle, ale dlatego, że te rzeczy są niewidoczne od środka.

Dlaczego dziecko jąkające się mówi lepiej w zabawie

Zabawa jest sytuacją, w której znika presja tempa.Nie trzeba zdążyć, odpowiedzieć poprawnie, zareagować natychmiast. Układ nerwowy dziecka wraca do stanu regulacji, a mowa może się pojawić naturalnie.

To ważna wskazówka: problem nie leży w możliwościach językowych dziecka, lecz w warunkach, w jakich ta mowa ma się pojawić.

Na zakończenie

Jąkanie bardzo rzadko jest reakcją na jedno zdanie lub jedną sytuację.Częściej jest reakcją na długotrwały klimat komunikacyjny, w którym dominuje tempo, zadaniowość i brak przestrzeni na rozmowę.

Z perspektywy praktyka można powiedzieć jedno:największe zmiany w płynności mowy często pojawiają się wtedy, gdy dorośli zaczynają mówić wolniej między sobą, a nie tylko „uważać”, jak mówią do dziecka.

To nie jest kwestia wychowania.To kwestia regulacji układu nerwowego.